Mấy cảm nghĩ về tập thơ Cúc rộ mùa hoa
---]---
Toâi ñeán vaõng caûnh chuøa Hueä Nghieâm ôû quaän Bình Taân, thaønh phoá Hoà Chí Minh, duyeân may gaëp nhaø sö treû Traàn Ngoïc Thaûo, phaùp hieäu Minh Caàn. Qua cuoäc troø chuyeän, ñöôïc bieát sö Minh Caàn laø ngöôøi am hieåu vaên chöông, say meâ laøm thô Haikö-moät theå thô cöïc ngaén cuûa Nhaät Baûn. Toâi voán yeâu thích loaïi thô naøy cho neân gaëp sö Minh Caàn nhö gaëp laïi ngöôøi baïn tri aâm tri kyû. Chuùng toâi say söa ñaøm ñaïo thô ca cho ñeán khi hoaøng hoân buoâng xuoáng, tieáng chuoâng caàu nguyeän caát leân toâi môùi ra veà.
Ñeâm ñoù toâi ñoïc ñi ñoïc laïi nhieàu laàn taäp baûn thaûoCuùc roä muøa hoa goàm 108 baøi thô nhoû nhaén xinh xaén theo theå Haikö maø sö Minh Caàn vöøa taëng. Gaáp taäp thô laïi nhöng khoâng sao nguû ñöôïc, beân tai luoân vaêng vaúng nhöõng aâm ñieäu ñeàu ñeàu nhòp moõ nieäm kinh. Coù leõ do aâm höôûng cuûa nhöõng nhòp ñieäu trong thô toaùt ra chaêng?
Ñieàu toâi caûm nhaän tröôùc heát veà taäp thô naøy laø hình thöùc cuûa thô. Moãi baøi thô ba doøng, moãi doøng boán töø, caû baøi theo caáu truùc 4-4-4, thænh thoaûng môùi coù baøi ngaén hôn 3-3-3 hoaëc 2-3-3… Loái caáu truùc naøy ñaõ taïo ra nhòp ñieäu nheï nhaøng eâm tai quyeán ruû ngöôøi ñoïc chìm trong suy tö.
Cuùc roä muøa hoa / truøng döông tieát ñeán / hiu quaïnh ñôøi cha.
Döôùi caønh sa-la / höông coøn vöông laáy / dung nhan Phaät-ñaø.
Thô Haikö coi troïng quyù ngöõ (kigo)-töø chæ muøa, moãi muøa ñöôïc bieåu thò baèng söï vaät töông öùng vôùi muøa ñoù nhö muøa xuaân coù hoa anh ñaøo, hoa mô, chim eùn… muøa haï coù hoa dieân vó, hoa sen, ve saàu, ñom ñoùm, chim cu… muøa thu coù laù phong, hoa cuùc, traêng, deá… muøa ñoâng coù tuyeát traéng, söông muø, chim nhaïn… Thô Haikö tieáng Vieät khoâng nhaát thieát tuaân thuû cöùng nhaéc quy taéc naøy, tuøy ñeà taøi maø vaän duïng quyù ngöõ.
Trong Cuùc roä muøa hoa, taùc giaû noùi nhieàu veà hoa, ñaëc bieät laø hoa cuùc. Hoa cuùc töôïng tröng cho loøng toân kính, nieàm haân hoan, tính beàn vöõng vaø tröôøng cöûu. Moãi boâng cuùc trong taäp thô mang moät tín hieäu rieâng bieät. Cuùc nhö moät aùnh saùng chæ loái:
Ñöôøng ñeâm veà nhaø/ nhôø hoa cuùc traéng/ soi loái em qua.
Cuùc coøn nhö moät thöù ngoân ngöõ khoâng lôøi bieåu thò tieáng loøng:
Vöôøn cuùc ñaày hoa/ em xin haùi taëng/ thu cho moïi nhaø.
Ngay trong lôøi Taâm söï cuøng thu, taùc giaû ñaõ vieát:“… Coù leõ cuùc khoâng chæ baøy toû taâm söï cuûa rieâng mình maø cuùc coøn noùi leân lôøi cuûa naéng cuûa möa, cuûa maây cuûa gioù, cuûa traêng cuûa sao… cuûa vaïn höõu trong vuõ truï bao la naøy.”
Ñaëc tröng thô Haikö coøn mang tính chaân khoâng, caùi troáng roãng, ñieàu maø khoâng nhìn thaáy roõ. Noù nhö böùc tranh thuûy maëc, hoïa só chæ caàn chaám phaù vaøi neùt coøn ñeå cho ngöôøi xem böôùc vaøo tranh veõ tieáp. Ngöôøi ta thöôøi noùi “thi trung höõu hoïa”(trong thô coù hoïa), thô Haikö laø vaäy. Nhieàu baøi trong Cuùc roä muøa hoa theå hieän ñöôïc ñaëc tröng ñoù.
Caønh ñaøo tô lieãu/ muøa xuaân laïi veà/ treân aùo meï yeâu.
Hình aûnh caønh ñaøo, muøa xuaân, aùo meï töôûng nhö rôøi raïc khoâng lieàn maïch nhöng ñaèng sau söï rôøi raïc ñoù gôïi ñöôïc nhieàu yù. Caønh ñaøo tô lieãu theâu treân aùo meï hay ngoaøi aùo meï, aùo meï maøu gì maø theå hieän muøa xuaân veà, hay laø meï ñi giöõa muøa xuaân döôùi haøng caây lieãu. Nhöõng ñieàu ñoù ñeå cho ngöôøi ñoïc töï suy ngaãm caûm nhaän baøi thô.
Taùc giaû laø tu só Phaät giaùo, thaám saâu tö töôûngThieàn hoïc cho neân Cuùc roä muøa hoa laø taäp thô ñaäm ñaø höông vò Thieàn. Thieàn theå hieän tinh thaàn voâ ngaõ, toân troïng baûn theå vaïn vaät, xem moïi vaät ñeàu coù Phaät tính bình ñaúng nhö con ngöôøi. Thieànlaø yeáu toá caàn thieát taïo ra tính giaûn dò ñôn sô (wabi), tính u huyeàn (yugen), tòch laëng (sabi)trong thô Haikö.
Taùc giaû coù nhieàu baøi thô gôïi ñöôïc söï laéng ñoïng trong taâm hoàn ngöôøi ñoïc, theå hieän tình yeâu thöông con ngöôøi vôùi vaïn vaät xung quanh thaät saâu saéc. Taùc giaû thöông cho:
Chim cuù aên söông/ ñi veà coâ tòch/ chieác boùng beân ñöôøng.
Möøng vui cho:
Con muoãi rong chôi/ töøng ñeâm höôûng laïc/ thaân theå con ngöôøi.
Traân troïng moät nhaønh hoa maûnh khaûnh muoán cuoán vaøo nhau ñeå ñöôïc soáng beân nhau:
Vöôït qua töôøng raøo/ nhaønh ti-goân ñoû/ ñeå ñöôïc beân nhau.
Baøi thô treân gôïi ta nhôù ñeán baøi thô Trieâu nhan(Asagao) cuûa nöõ só Chiyoâ khi nhìn thaáy sôïi daây leo cuûa hoa vöôùng vaøo caùi gaàu. Nhaø thô khoâng nôõ chaïm ñeán söï quaán quít cuûa hai vaät theå beù nhoû ñoù, ñaønh ñi xin nöôùc nhaø beân.
Trong Cuùc roä muøa hoa, khoâng phaûi ñoùa hoa naøo cuõng xinh ñeïp, vaãn coøn moät ít hoa nôû muoän hoaëc nôû maø choùng taøn phai, thieáu höông saéc. Ñieàu ñoù cuõng laø leõ thöôøng tình trong saùng taïo ngheä thuaät.
Toâi tin raèng Cuùc roä muøa hoa seõ toûa ngaùt höông thôm trong baøn tay cuûa baïn ñoïc yeâu quyù.
Saøi Goøn, muøa möa ñeán sôùm - 2009
Gs. Löu Ñöùc Trung
Chuû nhieäm Caâu laïc boä thô Haikö Vieät
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét